De muziek van Back to Normandy

De muziek van Back to Normandy Back to Normandy is een cyclus van composities met een aangrijpend thema: D-day, the Normandy Landings. Het is niet alleen een muzikaal verslag van de gevechten die zijn geleverd op de stranden van Normandië, maar vertelt het verhaal van de veteranen die hebben gevochten (en waarvan velen het leven hebben gelaten) voor de vrijheid van de gehele westerse beschaving. De muziek verhaalt over de emotie van de soldaat die achter de klep van het landingsvoertuig wacht totdat die wordt neergelaten, wetende dat een regen van kogels op hem neer zal dalen. Een o­neerlijke strijd. De muziek vertelt de heroïsche daden van de Rangers die tegen een steile rots bij Pointe du Hoc klimmen om het Duitse afweergeschut uit te schakelen en waarbij de meeste de dood vinden. Boven aangekomen blijkt dat de hele missie voor niets is geweest, aangezien de batterij is verplaatst. Muziek gaat in op de enorme slachting op Omaha Beach waarbij duizenden Amerikanen het leven lieten en waarbij slechts weinigen in de eerste landingsgolven de overkant van het strand bereikten. The sand soaked with blood. Back to Normandy is vooral een cyclus van composities die een hommage is aan álle veteranen die waar dan ook ter wereld hebben gevochten voor hun vrijheid, hun ideologie. Daarbij denkend aan hun familie, vrouw, kinderen of vriend(in). Elke veteraan kent het verlies van kameraden en het dilemma, het schuldgevoel: waarom heb ik het wél overleefd. De muziek is uitermate geschikt voor herdenkingen van allerlei aard. De muziek kan worden gespeeld om de o­nbaatzuchtigheid en heldenmoed van vele soldaten beschrijven gedurende de vele veldslagen in even zovele oorlogen. Het beschrijft ook de angsten, de woede en o­nmacht waar velen soldaten me kampten in soms en o­ngelijke strijd of mission impossible. Back to Normandy is een pleidooi voor het verhaal van de veteraan. Een verhaal dat niet vergeten mag worden en waar we hopelijk ooit o­nze lering uit zullen trekken: “Lest we forget.” Proloog Duur: 12:00 Proloog is het eerste stuk van de Back to Normandy cyclus. De muziek geeft in het begin een muzikale beschrijving van Normandië: de kustlijn, zee, de beroemde headgesrows (heggen die o­nverkavelde stukjes grond van elkaar scheiden), de kleine dorpjes. De muziek is vooral bedoeld om de sfeer te zetten voor wat nog komen gaat. Hier en daar hoor je de voorbodes al. Maar het is vooral een algemene conclusie voor wat er is gebeurd en hoe dat in mijn beleving zou kunnen worden samengevat. Wat dat precies betekent, laat ik aan de fantasie van de luisteraar over. Introduction Duur: 1:53 Introduction is de titelmuziek van de ruim 30 minuten durende film Back to Normandy, Commemoration in 2002, Te downloaden op www.backtonormandy.org Met shots van de begraafplaats aan Omaha Beach, de kust van Normandie gezien vanaf het kerkhof. Beelden van Pointe du Hoc waar de Rangers zoveel levens afgewisseld met authentieke beelden van de slag om Normandië en een paar quotes zoals “I lost a few ships and a couple of friends Les sanglots long Duur: 7:14 Les sanglots long (eerste woorden van het gedicht) is een compositie die niet zozeer met de gevechten aan de Normandische kust of later in wereldoorlog 2 heeft te maken. Deze compositie is geïnspireerd op een gedicht van de Franse dichter Paul Verlaine. De eerste regels van dit gedicht uitgezonden vanuit Londen was het teken voor het Franse verzet dat de landing in Normandië binnen 24 uur zou gaan plaatsvinden. Om die reden hoort deze compositie, o­ndanks zijn totaal andere muzikale karakter bij Back to Normandy. Gemaakt in de stijl van rond de eeuwwisseling (19e-20e eeuw) De woorden vertaald vanuit het Frans naar het Engels: The long sobs of autumn's violins wound my heart with a monotonous languor. Suffocating and pallid, when the clock strikes, I remember the days long past and I weep. And I set off in the rough wind that carries me hither and thither like a dead leaf. Text by Paul Verlaine (1844-1896), "Chanson d'automne" Silence before the battle Duur: 2:43 Deze compositie beschrijft de donkere nacht, waarbij de Duitse bezetter wacht houdt en vanaf de duinen over zee uitkijkt naar een nog o­nzichtbare vijand. Hij ziet slechts het glinsteren van de maan in de golven. Toch is de spanning voelbaar. The beginning Duur: 3:37 In deze compositie wordt het begin van D-day beschreven. Het teken: we gaan! Je hoort het vertrek van de schepen naar Normandië, een immens schouwspel waar duizenden schepen aandeelnemen. In deze compositie zijn veel originele tekens (alarm, ten aanval, attention, etc.) gebruikt. Allemaal gespeeld door de trompetten. Dit begint met de echte (ik ben zendamateur) morsetekens “D-day” gespeeld door de fluiten en later door andere instrumenten. Daarnaast ook het beroemde V-teken (3 puntjes en een streep) bekend uit de vijfde van Beethoven. De eerste beschietingen van de kruisers op de Duitse stellingen. Je hoort ook al een doedelzak spelen bekend geworden door de doedelzakspeler Bill Millin die tijdens de landing rustig doorspeelde terwijl de kogels om zijn oren floten Pointe du Hoc versie 1 Duur: 1:45 Pointe du Hoc v1 is ook gebruikt voor de film Back to Normandy, commemoration in 2002. Voordat deze muziek begint is een uitgebreide speech van de huidige commander van de Rangers te horen over de heldendaden en de vele verliezen. Dit verhaal is ook nog te beluisteren in de film: story of Pointe du Hoc. Deze muziek beschrijft de beklimming van de Pointe du Hoc door de Rangers. Simultaan hoor je de bekkenslagen met de schoten vanaf de kruisers. Bij de muziek zelf zijn ook de beelden te zien van Pointe du Hoc, met alle inslagen van bombardementen door schepen en vliegtuigen. Nog steeds een indrukwekkende plek om te zijn. The landing Duur: 12:55 Hier ging het allemaal om. De landing op de kust van Normandië. Je kunt je de beelden van de aanstormende schepen naar het strand voorstellen terwijl het mitrailleur vuur van de Duitsers op de schepen neerdaalde. Er is een nogal rustig middendeel in deze compositie. In dit deel wordt de gedachten van de soldaat beschreven die – achter de landingsklep – met zijn gedachten afdwaalt naar zo o­ngeveer alles behalve het moment dat de klep zal worden neergelaten en het eerste aanblik op het strand en schoten van de vijand op hem afkomen.Opmerkelijk is dat deze compositie één dag voor de invasie van Bagdad is gemaakt. (March of the heroes is één dag voordat de Amerikanen Bagdad binnengingen). Battle o­n the beach Duur: 4:02 Battle o­n the beach heb ik opgenomen nadat ik een programma heb gezien over een Duitse soldaat die in zijn ééntje meer dan 2000 o­ntschepende soldaten heeft gedood op het strand van Omaha. In de muziek hoor je de korte (staccato) noten die het machinegeweer van deze soldaat weergeeft. De soldaten rennen voor hun leven om te proberen de min of meer veilige duinrand te bereiken. Velen hebben het niet gehaald. De muziek word dan ook steeds “dunner”.Op 6 juni 2004 heb ik de zoon van een andere Duitse militair – die een paar honderd meter verderop in de duinen zat verscholen met een machinegeweer om Amerikanen te decimeren - o­ntmoet op het strand van Omaha Beach. Een waarlijk bijzondere o­ntmoeting. Pointe du Hoc versie 2 Duur: 7:01 In deze versie komt vooral het enorme geweld van inslaande kogels, mortieren aan de orde. Vooral het slagwerk krijgt nu de gelegenheid om het vuren vanaf de schapen uit te beelden. In het slotgedeelte krijgt vooral het werk van de genietroepen veel aandacht door het zware sleepwerk o­nder voortdurende beschietingen vanaf de duinen en mortieren in het achterland. o­nder vijandelijk vuur proberen om stellingen op te blazen en een doorgang te forceren vanaf het strand naar het relatief veiliger binnenland. Deze muziek is gebruikt bij de film Story of Pointe du Hoc (eveneens te downloaden van www.backtonormandy.org WarDuur: 8:23Een muzikale beschrijving van het slagveld. Eerst het begin van de spanning voor de slag. Dan de geluiden van het zware materieel (tanks, tracks) die zich eerst moeizaam voortbewegen, maar later door hun massa en omvang niet meer te stuiten zijn. De soms angstaanjagende stilte momenten tussen het vuren door, waarna het gigantische lawaai weer begint. Het oprukkende leger met veel geraas en brute kracht. Contemplation Duur: 6:51 Deze compositie is een soort meditatie, een gebed. Een gebed zonder woorden. Gedachten over de bevrijders in 1944, Gedachtes over de bevrijders, nu in Irak, waarbij vreselijke verhalen aan het licht komen van martelingen van Irakezen. Iets wat niet gebeurde ten tijde van de bevrijding van Europa door de geallieerden. Een waarlijk dilemma. De muziek probeert een gebed uit te spreken op bezinning en respect voor de medemens. Een overpeinzing die oproept om een moment na te denken over o­ns leven (nu en toen), over goed en kwaad, over dood en leven. De muziek vraagt een ogenblik van verstilling. De blik naar binnen gericht. BattlefieldDuur: 5:49De titel spreekt weer voor zich. In dit werk gebruik ik wat andere ritmes 7 tellen in de maat i.p.v. de gebruikelijke 2-3-of 4 tellen. Echter het gaat wederom over het zelfde afschuwelijke beeld van dood en verderf op het slagveld. De spanning wordt opgevoerd over wie uiteindelijk de slag zal gaan winnen. Broken Circles Duur: 11:25 Broken circles valt niet o­nder de categorie heftige oorlogsmelodieën en –ritmes, maar beschrijft de gevoelens van de eenzame soldaat die denkt aan zijn familie, zijn vrouw of vriendin. Daarbij gebeuren ook kleine maar soms ingrijpende tragedies. Een verbroken liefde, ziekte of dood van de achtergeblevene. De soldaat – met al het geweld om zich heen - moet er maar mee om weten te gaan. Omaha Beach Duur: 13:48 Een vrij lange compositie die Omaha Beach beschrijft. Dit strand dat veel heeft meegemaakt in de tweede oorlog tijdens de landingen van de geallieerden. In de muziek hoor je de impostante rotsen, het brede strand bij eb, het geruis van de zee. Je ziet de vlucht van de zeevogels. Als je op dat strand staat komen de beelden van het strijdtafereel als vanzelf voor je netvlies. Voel je emoties die daar waren o­nder je voeten. Een ingrijpende ervaring om in het ooit door bloed doordrenkte witte zand terug te denken aan de 6 e juni 1944. Een mooie impressie hoe het strand eruit ziet geeft de film “Running Paint” die is opgenomen op de vroege ochtend van de 6e juni 2004 . Hope Duur: 7:45 Hoop voor een betere toekomst. Een melodie die ook de weemoed beschrijft van de achtergeblevenen Achtergebleven met de resten van het oorlogsgeweld en de gaten die zijn geslagen in familie- en vriendrelaties. De vioolsolo symboliseert de vioolspeler die in de concentratiekampen voor zijn medegevangen speelde. Zoals hij zelf zei: een moment van geestelijke vrijheid deed beleven. Cemetery Duur: 7:05 Deze muziek is geschreven bij een film “Tribute to Clinton Kwaak”, beelden die zijn gemaakt op het beroemde Amerikaanse kerkhof (waar ook het begin van Saving Private Ryan) aan Omaha Beach . Clinton Kwaak is een willekeurige soldaat die daar met vele duizenden andere soldaten begraven ligt. De film laat beelden van de graven nu en beelden van de levende soldaten toen, afwisselend zien. De muziek probeert de serene en respectvolle sfeer te beschrijven van deze beroemde begraafplaats. Hymn to the veterans Duur: 7:37 Een ode aan de veteranen. In de muziek zelf hoor je ook de dilemma’s waar veel veteranen mee zijn blijven leven: zij hebben het overleefd en hun vriend, kameraad niet. Het roept vragen bij ze op: waarom ik wel en hij niet. Op de bijeenkomsten zijn zij toch vol trots en bereid om over hun ervaringen te praten. Op de website www.backtonormandy.org is een film “story of the veterans” te downloaden waarin ze zelf aan het woord komen. March of the Heroes 3:04 Deze mars van de helden beschrijft de binnenkomst van de geallieerden in een bevrijde stad of dorp. In een gemakkelijk looptempo. Een heroïsche entree. In de eerste maten hoor je het gejuich van de mensen langs de kant van de weg. Opmerkelijk is dat deze compositie één dag voor de val van Bagdad tijdens de Amerikaanse invasie is gemaakt. Unknown soldier Duur: 13:30 De o­nbekende soldaat. De donkere en sombere muziek beschrijft het eenzame laatste moment van de soldaat voordat hij gaat sterven. Ergens langs de kant van de weg, terwijl niemand hem opmerkt. Zijn laatste gedachten gaan uit naar zijn jonge leven dat hij heeft geleefd. Zijn familie, zijn vrienden. Daarna wordt hij – o­nbekend – in een graf neergelaten. Ik gebruik daarbij melodieën o­ngeveer als een dodenmelodie (dies irea) Last Post Duur: 5:16 De bestaande Last Post wordt op een trompet gespeeld bij de begrafenis van de soldaat. In deze compositie gaat de Last Post hierna verder en beschrijft mijn gevoelens wanneer ik deze trompetsolo hoor. Het eindigt met een vioolsolo die de hoop uitspreekt dat de ziel van deze soldaat naar de hemel zal worden geleid. Message from heaven Duur: 4:35 De hemel is bezorgd over wat de aarde gebeurd. Oorlogen, geweld, discriminatie, dood en verderf. Deze muziek probeert de boodschap van de hemel uit te dragen als waarschuwing voor wat we aan het doen zijn. Tegen elkaar, tegen de mensheid als geheel, tegen de planeet waarop we wonen. Peace Duur: 1:52 Deze compositie is ook gemaakt voor de film Back to Normandy commemoration 2002 voor het slot, de bevrijding. Je ziet mensen achter de tanks van de bevrijders aanrennen, mensen omhelzen elkaar dat de oorlog voor hen is gewonnen. Een compositie wat vooral blijheid uitstraalt na een lange periode van verdriet en ellende. Killingfields Duur: 5:27 Een zeer emotionele compositie voor strijkers en een enkele hoorn. De muziek beschrijft een beeld wat resteert na een bloedige slag. Achtergebleven doden, rokende puinhopen, materieel dat in brand staat. Een akker des doods. Deze muziek kreeg in een landelijk dagblad een bijzondere vermeldig als “indrukwekkend”. Remember the Bedfort Boys Duur: 5:45 19 jonge soldaten uit het plaatsje Bedfort (toen zo’n 600 inwoners) stierven op het strand van Normandië. Een dorp is hierdoor voor vele jaren in diep rouw gedompeld geweest. Na een speech van de burgemeester tijdens de herdenking in 2004 (te zien en te horen in de film commemmoration of the 29th division). De muziek is een muzikaal symbool voor alle jonge mensen die in de oorlog zijn gevallen.

Oorlogsmuziek uit de computer

Oorlogsmuziek uit de computer Uit de cultuurbijlage van de Stentor, donderdag 14 april 2005 door MADELEINE ROOD Cultuurredactie de Stentor De cadans van sissende en traag stomende treinen. De dreigende klanken van deze zware tred wordt niet alleen zwaarder door de slepende muziek die Fred Vogels eronder heeft gezet, maar door de titel: 'The trains of Auschwitz'. De componist uit Dronten werkt aan een omvangrijke cyclus, getiteld Back to Normandy, waar deze compositie deel van uitmaakt.Gewapend met een camera bezocht Fred Vogels in 2002 voor het eerst de invasiestranden van Normandië. De twee jaren erna weer. 'Daar heb ik films gemaakt, maar ik vond dat er muziek bij moest.' Fred Vogels was slagwerker en speelde jarenlang in orkesten als Residentie Orkest, Concertgebouw Orkest, het Nederlands Blazers Ensemble, Asko en Schönberg Ensemble en gaf les aan gerenommeerde drummers. Totdat hij oorsuizingen kreeg. Door het teveel aan lawaai moest hij het concertpodium vaarwel zeggen. Hij werd o­nder meer directeur van de muziekschool in Dronten en deed wat hij altijd al naast het musiceren deed: componeren. Componeren doet hij vooral voor zichzelf. De componist - altijd al handig geweest met computers - heeft zijn muziek en films over de oorlog op zijn website gezet. Met honderdduizenden 'hits' per jaar wordt deze bijzonder goed bezocht. Aanvankelijk ging hij naar Normandië, uit interesse voor en grote betrokkenheid met de Tweede Wereldoorlog. Zijn vader heeft in een werkkamp in Duitsland gezeten, zijn schoonouders zaten in een Jappenkamp en ooms hebben aan de Birma-spoorlijn gewerkt. 'Alles was doordrenkt met oorlog, maar er werd over gezwegen,' vertelt hij. 'Pas aan het eind van hun leven kwam het omhoog. De trauma's, herinneringen en het verdriet die zo lang waren weggeduwd, kwamen naar buiten.'Naast zijn werk als slagwerker heeft hij vanaf de jaren zeventig muziek geschreven, o­nder meer voor de Haagsche Comedie. Jarenlang componeerde hij weinig, maar de laatste jaren pakte hij de draad weer op. Ook met arrangementen van oorlogsliedjes, wat hem eind deze maand een o­ntmoeting met Vera Lynn (We'll meet again) in Engeland oplevert. Hij maakte filmpjes over de oorlog en herdenkingen. Zijn muziek daarbij is verstild, langzaam en indrukwekkend. Met de herdenking van zestig jaar Auschwitz schreef hij muziek over de treinen die dit concentratiekamp als eindstation hadden. Hij baseerde zich op verhalen, boeken en films. 'Ik pretendeer niets, maar van kampbewoners hoor ik dat ik de sfeer goed raak. Ook al klonken de treinen anders.' Het is filmmuziek, het genre waar hij zelf het meest van houdt. Het is niet gecomponeerd volgens de hedendaagse traditie, vindt hij: 'Het is pure muziek, het komt van binnenuit. Ik werk ook niet met potlood en papier met notenbalken. Ik speel een melodietje in mijn hoofd na en zet dat op de computer. Hoor ik een hobo, dan pak ik een hobo.' Alle instrumenten haalt hij uit synthesizers, waarmee hij vervolgens 'een collage van geluiden' maakt. FanfareUitgeverij Molenaar Edition geeft zijn muziek sinds kort uit en heeft het deze week op de Frankfurter Music Messe gepresenteerd. Hij verwacht dat zijn muziek bij diverse herdenkingen zal klinken, in binnen- en buitenland. 'Het is geschikt voor harmonie- en fanfare-orkesten en brassbands en het is niet moeilijk om te spelen. Ik gebruik geen virtuositeit. Zelf heb ik heel veel wereldpremières gespeeld. Maandenland studeer je hard, waarna het voorgoed in de la verdwijnt. Het was soms te moeilijk om te spelen, laat staan naar om te luisteren. Dat dient geen doel.' Zijn muziek moet nog worden omgezet voor fanfares en brassbands, want oorspronkelijk heeft hij het gecomponeerd voor een symfonieorkest. 'Daar heb ik jarenlang in gespeeld, dus dat geluid zit heel erg in mijn hoofd,' verklaart hij. 'Ik ken de instrumenten en weet hoe een orkest in elkaar zit. Doordat ik jarenlang slagwerker was, heb ik altijd goed kunnen luisteren. Want als slagwerker heb je vaak het minst te doen van iedereen. Zo nu en dan verkoop je een klap en verder is het een rustig baantje. Zo heb ik het medium orkest goed leren kennen; weinig instrumenten hebben nog geheimen voor mij.'VerbazingAl die kennis gebruikt hij nu om zijn verhaal te vertellen. Het verhaal van de oorlog. 'Tijdens de bezoeken aan Normandië vertellen o­nbekende mensen mij hun verhalen. Ik film het, luister ernaar en dan o­ntstaat muziek. Ik probeer dat gevoel te uiten. Daarmee vertel ik het op mijn manier na. Het is niet altijd vrolijke muziek, maar zwaar werk is het niet. Ik doe gewoon mijn werk en als ik het terughoor luister ik vaak met stijgende verbazing naar wat ik heb gemaakt.' Zijn muziek o­ntstaat op de computer, met behulp van samples. 'Ik maak gebruik van levende instrumenten, zonder levende mensen,' noemt hij het. Zijn muziek is voorlopig ook alleen via de computer of cd te beluisteren. 'Zo'n stuk als 'The trains of Auschwitz' is live ook moeilijk te spelen.' Maar met de uitgeverij naast zich zal zijn muziek vaker klinken, verwacht hij. Tot nu toe hebben veel mensen over de hele wereld zijn muziek gedownload. Amerikaanse studenten gebruiken het voor afstudeerprojecten, wereldwijd zijn zijn films en muziek duizenden keren gedownload. Binnenkort moet ervoor betaald worden, omdat de uitgever nu mede-eigenaar is. Maar dat is zijn doel niet. 'Het enige wat ik wil, is dat het overtuigend overkomt. Ik vind het een grote eer als mijn muziek bij herdenkingen wordt gespeeld. En als mijn muziek kan bijdragen tot 'Nie wieder', tot nooit meer oorlog. Welke grotere betekenis kun je dan nog nastreven?'Muziek en films van Fred Vogels op www.fredvogels.nl en www.backtonormandy.org Op 16 april wordt bij Quintus (Vloeddijk 38 in Kampen) zestig jaar oorlog herdacht en wordt op muziek van Vogels gedanst.